|
W ma³ej apsydzie pó³nocnej nawy ¶wi±tyni znajduje siê o³tarz dedykowany ¶w. Andrzejowi Boboli (1591-1657), niestrudzonemu jezuickiemu aposto³owi Piñszczyzny, który sw± prac± zyska³ przydomek duszochwata i poniós³ okrutn± ¶mieræ mêczeñsk± z r±k Kozaków w Janowie Poleskim.
O³tarz tego mêczennika jest jednym z sze¶ciu, które zdobi± boczne nawy jezuickiej ¶wi±tyni Naj¶wiêtszego Serca Jezusowego w Krakowie. Dedykacje (tytu³y) poszczególnych o³tarzy ustalono podczas konsulty (narady zakonników), odbytej 29 VII 1918 roku. Ich wykonanie zlecono m³odemu, utalentowanemu krakowskiemu arty¶cie Karolowi Hukanowi. Rze¼biarz, zaraz po powrocie z wyprawy artystycznej do W³och, przyst±pi³ w grudniu 1926 r. do pracy nad o³tarzem b³. Andrzeja Boboli (wówczas jeszcze by³ b³ogos³awiony). Artysta zabra³ siê energicznie do dzie³a i ju¿ 11 II 1927 r. gipsowy model o³tarza by³ gotowy. Ca³y rok trwa³y prace w ¶wi±tyni nad powstaniem o³tarza. Artystê wspiera³ przy nich sztukator Jan Ok³ad. W marcu 1928 r. dzie³o zosta³o ukoñczone. W dwa miesi±ce pó¼niej, 16 maja - w liturgiczn± uroczysto¶æ b³. Andrzeja Boboli - o³tarz zosta³ po¶wiêcony.
O³tarz usytuowany w pobli¿u chóru muzycznego zachwyca ciekawym uk³adem kompozycyjnym postaci, zrealizowanym w stylu art deco. Harmonizuje on doskonale z pozosta³ymi dzie³ami tego artysty, jakie wykona³ dla tej ¶wi±tyni.
Jezuicki mêczennik zosta³ ukazany - nie jak zazwyczaj przedstawia siê go w ikonografii, w scenie mêczeñstwa - lecz w chwale nieba. W centrum o³tarza widzimy postawnego mê¿czyznê w postaci frontalnej, dojrza³ego wiekiem zakonnika i kap³ana, ubranego w tradycyjn± jezuick± sutannê. Otacza go o¶miu anio³ów unosz±cych siê nad sk³êbionymi ob³okami. Mêczennik ma ostre rysy twarzy, sarmacki w±s, surowe oblicze, a otwartymi oczyma spogl±da w dal. Za jego g³ow± widnieje okr±g³a aureola, bêd±ca oznak± ¶wiêto¶ci. Kap³an ubrany jest w lekko pofa³dowan± sukniê jezuick± z szerokim pasem, którego koñce opadaj± po¶rodku postaci i s± zakoñczone swobodnie zwisaj±cymi frêdzlami. U jego boku na pasie wisi d³ugi ró¿aniec z owalnym medalikiem. Andrzej Bobola w prawej d³oni trzyma krzy¿, który przyk³ada do serca, a lew± d³oni± mocniej go przyciska, wyra¿aj±c w ten sposób szczególne umi³owanie krzy¿a Zbawiciela.
Dwaj anio³owie, wielko¶ci± porównywalni do wzrostu zakonnika, usytuowani symetrycznie przy nim, eksponuj± dwa znacz±ce symbole. Jeden dzier¿y du¿± palmê - symbol mêczeñstwa -siêgaj±c± niemal¿e aureoli g³ównej postaci, a drugi trzyma wysoko p³on±c± pochodniê - symbol ¿ycia wiecznego. Anio³owie maj± zwiewne i mocno pofa³dowane szaty oraz szeroko rozpostarte, du¿e skrzyd³a. Mêczennika otacza dynamiczna pó³kolista przestrzeñ, przypominaj±ca rozwian± pelerynê lub targany wiatrem jezuicki p³aszcz profeski. Przestrzeñ ponad g³ow± Andrzeja Boboli zosta³a równie ciekawie zaprojektowana. Tworz± j± splecione z sob± skrzyd³a anielskie oraz ma³e postacie czterech anio³ków - putt - unosz±cych siê w ob³okach po¶ród splecionych szarf.
Dziewiêciofigurowy o³tarz charakteryzuje siê niezwyk³ym dynamizmem i ciekaw± kompozycj±, skupiaj±c± uwagê na postaci mêczennika ukazanego po¶ród anio³ów w chwale nieba. Antependium (z ³ac. ante-pendere - wisieæ przed) jest wykonane z kolorowego stiuku. Na nim znajduje siê wpisany w okr±g polski herb szlachecki Leliwa, którym pos³ugiwa³a siê równie¿ rodzina Bobolów. Herb przedstawia z³oty odwrócony do góry rogami ksiê¿yc oraz sze¶cioramienn± z³ot± gwiazdê, które s± umieszczone na b³êkitnym polu.
Andrzeja Bobolê, jezuitê i mêczennika wyniós³ do chwa³y b³ogos³awionych papie¿ Pius IX dnia 30 X 1853 roku. Sta³o siê to ku wielkiej rado¶ci gnêbionego przez zaborców narodu polskiego. Beatyfikacja ta bardzo o¿ywi³a kult mêczennika, ale jego cia³o odzyska³ dopiero papie¿ Pius XI w 1923 r. w zamian za pomoc ¿ywno¶ciow± okazan± przez Watykan g³oduj±cym ludom Zwi±zku Sowieckiego. Relikwia zosta³a przewieziona przez misjê papiesk±, poprzez Odessê i Konstantynopol, do Rzymu, a w Uroczysto¶æ Wszystkich ¦wiêtych zosta³a umieszczona w Bazylice ¶w. Piotra. Dnia 18 V 1924 r. papie¿ przekaza³ cia³o jezuickiemu ko¶cio³owi del Gesu.
Po 15 latach od przywiezienia relikwii z Rosji, 17 IV 1938 r., odby³a siê w Rzymie d³ugo oczekiwana kanonizacja, dokonana przez Piusa XI. Po niej nast±pi³ triumfalny pochód cia³a-relikwii Andrzeja Boboli do Ojczyzny tras± wiod±c± przez Lublanê, Budapeszt, Bratys³awê, Ostrawê, Zebrzydowice, Dziedzice i O¶wiêcim. W sobotê 11 VI 1938 r. relikwie ¦wiêtego, umieszczone w srebrno-kryszta³owej trumnie, przyby³y do Krakowa specjalnym poci±giem. Po uroczysto¶ciach przywitania na krakowskim dworcu kolejowym, specjalnie udekorowanym barwami narodowymi i papieskimi, cia³o Mêczennika w uroczystej procesji przeniesiono do Barbakanu. Tam Prezydent miasta i Rada Miejska oraz przedstawiciele licznych organizacji oddali ho³d narodowej ¶wiêto¶ci naznaczonej "stygmatami bohaterstwa". Nastêpnie na Krakowskim Rynku przed ¶wi±tyni± Mariack± odby³o siê uroczyste nabo¿eñstwo, transmitowane przez polskie radio.
Po nabo¿eñstwie wielotysiêczna procesja wiernych pod±¿y³a do jezuickiego ko¶cio³a Serca Jezusowego, udekorowanego przez scenografów Teatru J. S³owackiego. ¦wi±tynia, przyozdobiona w prezbiterium specjalnym baldachimem, przyjê³a cia³o ¦wiêtego, które zosta³o wystawione do publicznej czci. O pó³nocy 11 czerwca Msz± pontyfikaln± rozpoczê³y siê uroczysto¶ci ku czci bohaterskiego Mêczennika za wiarê, które zakoñczy³y siê 13 czerwca. W tym czasie chóry ¶piewa³y nowo skomponowane pie¶ni do ¶w. Andrzeja. Prawie trzydniowa uroczysto¶æ zgromadzi³a nieprzebrane rzesze wiernych. Przed relikwiami ¦wiêtego przesz³o oko³o 120 tysiêcy osób. Modlono siê przy jego relikwii, ale tak¿e podziwiano dedykowany mu o³tarz w bocznej nawie. Po zabraniu kryszta³owej trumny z cia³em ¦wiêtego w dalsz± podró¿ po Polsce, wierni jeszcze przez 3 dni przybywali t³umnie, aby modliæ siê w tym miejscu. Jezuici wystawili dla nich ma³y relikwiarz zawieraj±cy ko¶æ ¦wiêtego, aby pielgrzymi mogli dotkn±æ go medalikami i ró¿añcami. Na zakoñczenie obchodów pobytu relikwii ¶w. Andrzeja Boboli w Królewskim Grodzie Mszê ¶wiêt± odprawi³ ksi±¿ê siewierski, metropolita krakowski Adam Sapieha. Nastêpnie relikwie odprowadzono na dworzec kolejowy. Stamt±d pojecha³y do Katowic, a pó¼niej do Poznania, Kalisza, £odzi i Warszawy. W stolicy spoczê³y w kaplicy jezuitów przy ul. Rakowieckiej 61.
Do pok³osia obchodów pokanonizacyjnych nale¿y zaliczyæ decyzjê konsulty Kolegium Krakowskiego z 3 IX 1938 r., aby w o³tarzu Andrzeja Boboli umie¶ciæ relikwiarz ¦wiêtego. Zadecydowano bowiem: W o³tarzu ma byæ wykuty otwór z drzwiczkami i tam w³o¿one relikwie. Neobarokowy, srebrny skrzynkowy relikwiarz wykona³a w 1938 r. Janina Rogalska-Gach z Krakowa (zm. 1977 r.). Zosta³ on umieszczony w nastawie o³tarza za pancern± szyb±, aby wierni mogli swobodnie widzieæ relikwiê. Mimo tak solidnego zabezpieczenia, smutkiem zapisa³ siê dzieñ 30 III 1981 r., kiedy to w³amano siê do ¶wi±tyni, rozbito szybê i skradziono cenny relikwiarz zawieraj±cy ko¶æ ¶wiêtego. By³a to jawna profanacja i utrata narodowej relikwii. Ten haniebny czyn uderzy³ we wspólnotê wierz±cych, zadaj±c jej cierpienie. Sprawcy nigdy nie zostali schwytani i ukarani, a cenny relikwiarz przepad³, jak siê wydaje, bezpowrotnie.
Jednak wspólnota Ko¶cio³a w Polsce znów mia³a prze¿ywaæ rado¶æ zwi±zan± z tym ¦wiêtym. 13 V 2002 r. Kongregacja ds.Kultu Bo¿ego i Dyscypliny Sakramentów na pro¶bê prymasa Polski kard. J. Glempa ustanowi³a ¶w. Andrzeja Bobolê, kap³ana i mêczennika, drugorzêdnym patronem Polski. Czczony jest on na równi ze ¶w. Stanis³awem Kostk±, ustêpuj±c splendorem uroczysto¶ci liturgicznych tylko Matce Bo¿ej Królowej Polski oraz ¶wiêtym biskupom-mêczennikom Wojciechowi i Stanis³awowi. 16 V 2002 r. we wspania³ym nowoczesnym sanktuarium, wzniesionym ku czci ¦wiêtego z koñcem lat 80. XX w. w Warszawie, odby³o siê uroczyste og³oszenie patronatu ¶w. Andrzeja Boboli.
|